Zieleń jest jednym z najważniejszych czynników poprawiających jakość życia mieszkańców miast, niezależnie od ich wielkości. Zurbanizowane krajobrazy miast wręcz „proszą” o przemyślane, długofalowe planowanie przestrzenne, które uwzględniać będzie tereny zieleni, jako bardzo ważne  elementy pełniące nie tylko funkcje estetyczne, ale także ekologiczne oraz rekreacyjne. Mniejsze samorządy dotykają problemy związane z ograniczoną ilością środków przewidzianych w budżecie, które skierować można na paragrafy związane z ochroną i kształtowaniem terenów zieleni.

Gmina Jarocin, zawsze przywiązywała dużą wagę do zieleni miejskiej i starała się jak najlepiej realizować zadania własne związane z bieżącym utrzymaniem parków i skwerów.  W 2016 roku pojawiła się szansa na pozyskanie zewnętrznych środków na rozwój systemu zieleni miejskiej. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) ogłosił konkurs w ramach działania 2.5. Poprawa jakości środowiska miejskiego, Typ projektu 2. Rozwój terenów zieleni w miastach i ich obszarach funkcjonalnych. Gmina Jarocin przystąpiła do prac nad przygotowaniem skomplikowanego wniosku aplikacyjnego, w którym należało udowodnić jak poszczególne elementy zieleni wpływać będą na mikroklimat miasta.

Bardzo ważnym z punktu widzenia przygotowania analiz oraz załączników mapowych okazało się użycie oprogramowania QGIS.

Oprogramowanie QGIS wykorzystane zostało na kilku etapach przygotowania wniosku do NFOŚiGW. Już podczas składania wniosku niezbędna była opinia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) o tym jak dany projekt wpływa na Obszary Natura 2000 oraz na gospodarkę wodną. Do wniosku obligatoryjnie dołączono załączniki graficzne przygotowane w oparciu o wyżej wymienione oprogramowanie. RDOŚ pozytywnie zaakceptował zaproponowane rozwiązania.

Bardzo ważnym składnikiem wniosku aplikacyjnego był punkt F dotyczący analizy oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem potrzeb dotyczących przystosowania się do zmiany klimatu łagodzenia zmiany klimatu, a także odporności na klęski żywiołowe.

W ww. punkcie gmina przeprowadziła analizę oceny oddziaływania na środowisko. Eksperci przygotowujący ocenę zgodności  projektu z polityką ochrony środowiska oparli swoje analizy w oparciu o oprogramowanie QGIS.  Opracowane dokumenty przedstawione zostały również radnym miejskim podczas sesji Rady Miejskiej w Jarocinie. Każda zainteresowana osoba mogła zapoznać się z projektem. Do wniosku załączone zostały pliki zarówno o rozszerzeniu jpg, jak również shp. opracowane w technologii GIS.

Projekt pn. „Rozwój systemu zieleni w Jarocinie obejmujący parki, skwery i zieleń przyuliczną”, składa się z 4 sektorów. Jednym z nich na który udało się pozyskać pieniądze (decyzja o przyznaniu ponad 12 mln zł dofinansowania zapadła we wrześniu 2017 roku) jest Park Radolińskich. Park ten charakteryzuje się wyjątkowymi walorami przyrodniczymi i kompozycyjnymi dlatego nie może dziwić fakt wpisania go do rejestru zabytków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Z jednej strony podkreśla to ważną rolę parku w tkance miejskiej oraz zabezpiecza prawnie ten obiekt przed niekorzystnymi decyzjami, z drugiej strony wydłuża czas realizacji koncepcji jego zagospodarowania oraz wymusza konieczność opiniowania każdej zmiany z Konserwatorem Zabytków.

Punktem wyjścia do przygotowania wszystkich niezbędnych dokumentów było opracowanie szczegółowych analiz w oparciu o oprogramowanie QGIS. Pokazały one, że Jarocin jest gotowy na realizację tak dużego projektu.

W przypadku Parku Radolińskich planowanie niezbędnych prac wymagało uwzględnienia zapisów zawartych w Ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Ustawy o ochronie przyrody.  Dokonanie nowych nasadzeń i zagospodarowania przestrzennego parku było możliwe tylko przy wcześniejszym uporządkowaniu przestrzeni parku.

W związku z powyższym, wszystkie prace zostały poprzedzone inwentaryzacją dendrologiczną w oparciu o oprogramowanie QGIS. W tabeli atrybutów obok określenia gatunków podane zostały również wymiary drzew na wysokości 130 cm, ze wskazaniem przewidzianych zabiegów. Otrzymane dane  były nieocenioną bazą danych, która posłużyła do określenia drzew przewidzianych do zabiegów rewitalizacyjnych oraz drzew przeznaczonych do usunięcia.

Wydział Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w Jarocinie, przygotował podkład mapowy  w postaci mapy zasadniczej w rozszerzeniach obsługiwanych przez programy typu CAD. QGIS pozwolił odtworzyć rozszerzenie DXF i dawał możliwość pracy na plikach w rozszerzeniu shp.

Warto zaznaczyć, iż na tym etapie składania wniosku zastanawiano się czy łatwiejszym nie będzie przygotowywanie wszystkich niezbędnych materiałów w oparciu o narzędzia CAD. Szczególnie, iż projektantom bardzo zależało, aby wykorzystywać oprogramowanie, na którym pracują. Dzięki QGIS udało się uzyskać kompromis, projektanci przygotowali projekt w programach typu CAD, a nam zespołowi, który koordynował cały projekt, udało się ten plik skonwertować, a następnie połączyć z tabelą przygotowaną w Excel i uzyskać bardzo szczegółowe dane, które stały się podstawą do późniejszych analiz.

Po przygotowaniu bazy wyjściowej możliwe stało się przeprowadzenie niezbędnych analiz. Analiza gatunkowa pozwoliła zlokalizować, w których częściach parku występują drzewa wymagające zabiegów. Przeprowadzona analiza umożliwiła pogrupowanie poszczególnych gatunków drzew (według zasad kształtowania terenów zieleni inne podejście należy stosować w przypadku np. występowania dębu szypułkowego, a inne przy sośnie zwyczajnej).

Analiza taka pozwoliła również ocenić, które gatunki drzew mają szczególnie ciężkie warunki do „życia” w odniesieniu do poszczególnych części parku.

Analiza wiekowa oraz wielkościowa drzewostanu określiła wiek drzew oraz pozwoliła oszacować wielkość przewidzianych zabiegów, zracjonalizowało to również prace firmy, która zajmowała się tymi zabiegami, gdyż na podstawie przygotowanych map możliwym stało się określenie sprzętu do użycia w odniesieniu do poszczególnych części parku.

Tak przygotowane analizy świadczyły o zaangażowaniu gminy w sam projekt oraz dużej świadomości przy projektowaniu terenów zieleni. Odzew od instytucji, którym opracowania zostały przekazane był bardzo pozytywny. Warto wspomnieć, iż NFOŚiGW dawał dodatkowe punkty za przygotowanie dokumentacji i gotowość do jej realizacji. W przypadku konkursów, których celem jest uzyskanie dofinansowanie zauważalna jest duża rywalizacja pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego. Przygotowane projekty są kompletne dlatego każde dodatkowe punkty stawiają w tym przypadku gminę na uprzywilejowanej pozycji.

W projekcie nie zapomniano również nawiązać do historycznych założeń Parku Radolińskich. Założony w XIX wieku park wraz ze swoimi wartościami kompozycyjnymi przez wiele lat zaniedbań przestał pełnić swoje najważniejsze funkcje, walory zostały ukryte w gęsto rosnącym samosiewie, a sam park stał się miejscem niebezpiecznym. Walory kompozycyjne udało się odtworzyć poprzez dopisanie geoodniesienia do starych historycznych map, a dalej na ich podstawie nastąpiła wektoryzacja jej treści, dzięki czemu otrzymano odtworzenie najważniejszych elementów kompozycji, takich jak skupiny drzew, osie widokowe czy układ komunikacyjny.

Rewaloryzacja zabytkowych założeń parkowych zyskuje na znaczeniu, po przygotowaniu dokumentacji projektowej w której zastosowano nowe technologie związane z oprogramowaniem QGIS. GIS pozwala optymalizować przewidziane działania oraz dostosować je do uwarunkowań . Jak pokazał przykład Gminy Jarocin mogą być one również z sukcesem zastosowane jako narzędzia wspierające przygotowanie wniosku aplikacyjnego.

Zapraszamy również na stronę: https://m.facebook.com/ZielonyJarocin/

Przedstawione są na niej wszystkie najważniejsze kwestie związane z projektem pn. „Rozwój systemu zieleni w Jarocinie obejmujący parki, skwery i zieleń przyuliczną”. Dzięki fanpage możemy poznać historię parków, dowiedzieć się o faunie i florze, która tutaj występuje. Ponadto znajdują się tam wiele zdjęć, map, informacji o wszystkich wydarzeniach związanych z ww. projektem.

Artykuł powstał we współpracy z firmą GIS Support, która oferuje szkolenia z QGIS.


Autorzy:

Anita Szymańska – absolwentka kierunku Gospodarka Przestrzenna Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Ekonomia, specjalność: ekonomia regionalna i integracja europejska Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Ukończone studia podyplomowe w zakresie GIS – System Informacji Geograficznej, specjalność Analityk Systemu GIS na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego. Aktualnie specjalista ds. rewitalizacji, Analityk Systemu GIS w firmie JAR Sp. z o.o. Bogate doświadczenie w zakresie rewitalizacji przy wykorzystaniu narzędzi GIS potwierdzone certyfikatami. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół wykorzystania narzędzi GIS w badaniach analitycznych oraz planistycznych.

 

Tomasz Ratajczak – absolwent kierunku Gospodarka Przestrzenna, specjalność: planowanie przestrzenne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ukończone studia podyplomowe w zakresie GIS – System Informacji Geograficznej, specjalność Analityk Systemu GIS na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego. Aktualnie specjalista ds. rewitalizacji, Analityk Systemu GIS w firmie JAR Sp. z o.o. Bogate doświadczenie w zakresie rewitalizacji przy wykorzystaniu narzędzi GIS potwierdzone certyfikatami. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół wykorzystania narzędzi GIS w badaniach planistycznych oraz analitycznych.

 

 

Podziel się!